صبح خراسان ـ گروه اجتماعی:
وقف برای بسیاری از ما، هنوز با تصویر مسجد، امامزاده، زمین و املاک گره خورده است که سال‌ها پیش از سوی واقفان به نیت خیر اختصاص یافته‌اند. اما سؤال اینجاست که این میراث چگونه می‌تواند با زندگی امروز مردم پیوند بخورد؟
وقتی از اقتصاد مولد، اشتغال، خانواده، حمایت از نیازمندان، فعالیت‌های قرآنی و مشارکت اجتماعی سخن می‌گوییم، شاید کمتر به ذهنمان برسد که «وقف» نیز می‌تواند بخشی از این معادله باشد. با این حال، برنامه‌های هفته وقف امسال در بجنورد، تصویری متفاوت از این سنت دیرپا ارائه می‌کند؛ تصویری که در آن، در کنار برنامه‌های فرهنگی و مذهبی، موضوع سرمایه‌گذاری در موقوفات، اقتصاد مردمی و خدمت اجتماعی نیز مورد توجه قرار گرفته است.
یکی از برنامه‌های شاخص این هفته، کلنگ‌زنی پروژه احداث مجتمع تجاری ـ اداری در موقوفه خیاط‌زاده و کاملیان با سرمایه‌گذاری موقوفه مرحوم حاج محمدجعفر نظام‌الشریعه است؛ پروژه‌ای که می‌تواند نمونه‌ای از حرکت موقوفات به سمت بهره‌برداری اقتصادی و ایجاد ارزش افزوده باشد.
برای بررسی این موضوعات و شنیدن نگاه اوقاف به آینده وقف در بجنورد، با حجت‌الاسلام صفری، رئیس اداره اوقاف و امور خیریه شهرستان بجنورد به گفت‌وگو نشستیم.
صبح خراسان:
آقای صفری، اگر بخواهیم بدون تعارف از خود مفهوم وقف شروع کنیم، به نظر شما چرا هنوز باید درباره وقف صحبت کنیم؟ آیا این سنت توانسته خودش را با مسائل امروز جامعه هماهنگ کند؟
حجت‌الاسلام صفری:
اگر وقف را فقط در قالب همان تصویر سنتی ببینیم، طبیعی است که احساس کنیم با جامعه امروز فاصله دارد؛ اما وقف در اصل، یک نگاه ماندگار به خیر و خدمت است و این نگاه هیچ‌وقت قدیمی نمی‌شود.
آنچه تغییر کرده، نیازهای جامعه است. در گذشته ممکن بود یک واقف برای ساخت مسجد، مدرسه یا تأمین هزینه‌های یک امر مشخص وقف کند؛ امروز در کنار این موضوعات، جامعه با نیازهایی مانند حمایت از خانواده، آموزش، درمان، اشتغال، مسائل اجتماعی و فعالیت‌های اقتصادی مواجه است.
بنابراین باید ظرفیت وقف را متناسب با نیازهای امروز شناخت و در عین حال، نیت واقف و چارچوب‌های شرعی و قانونی را حفظ کرد.
صبح خراسان:
پس شاید مسئله این نیست که وقف قدیمی شده؛ بلکه باید زبان معرفی آن را تغییر دهیم؟
حجت‌الاسلام صفری:
دقیقاً. باید به نسل جوان نشان دهیم که وقف الزاماً به معنای داشتن یک ملک بزرگ و ثروت فراوان نیست.
امروز می‌توان از ظرفیت وقف‌های جمعی و مشارکتی هم استفاده کرد. یک جوان ممکن است سرمایه زیادی نداشته باشد، اما بتواند در یک کار جمعی مشارکت کند یا بخشی از دارایی خود را برای یک نیاز مشخص و ماندگار اختصاص دهد.
مهم این است که جوان امروز احساس کند وقف می‌تواند بخشی از زندگی و دغدغه‌های اجتماعی او باشد، نه اینکه صرفاً یک سنت مربوط به گذشته تلقی شود.
صبح خراسان:
در روزشمار هفته وقف، عنوان «میراث دیروز، نیاز امروز، افق فردا» انتخاب شده است. این عنوان، به نوعی تکلیف امروز اوقاف را هم مشخص می‌کند؛ یعنی هم حفظ گذشته و هم فکر کردن به آینده.
حجت‌الاسلام صفری:
همین‌طور است. ما دو وظیفه مهم داریم؛ یکی حفظ و احیای موقوفات موجود و دیگری توجه به نیازهای جدید جامعه.
واقفان گذشته با نگاه آینده‌نگرانه مال خود را وقف کرده‌اند تا خیر آن بعد از خودشان هم ادامه داشته باشد. ما نیز باید همین نگاه را ادامه دهیم.
اگر موقوفه‌ای ظرفیت بهره‌برداری دارد، نباید اجازه دهیم این ظرفیت بلااستفاده بماند؛ از طرف دیگر، هر نوع بهره‌برداری هم باید با نیت واقف و مقررات مربوط به وقف سازگار باشد.
صبح خراسان:
اتفاقاً در هفته وقف امسال، یک نمونه عینی از همین نگاه اقتصادی را داریم؛ پروژه مجتمع تجاری ـ اداری در موقوفه خیاط‌زاده و کاملیان. این پروژه را باید یک اتفاق صرفاً عمرانی دانست یا بخشی از نگاه جدید به اقتصاد موقوفات؟
حجت‌الاسلام صفری:
این پروژه را می‌توان در چارچوب فعال‌سازی ظرفیت اقتصادی موقوفات دید. هدف این است که موقوفه بتواند از ظرفیت خود برای ایجاد ارزش و درآمد پایدار استفاده کند.
در مورد موقوفه خیاط‌زاده و کاملیان نیز کلنگ‌زنی پروژه احداث مجتمع تجاری ـ اداری در برنامه هفته وقف قرار گرفته است و سرمایه‌گذاری موقوفه مرحوم حاج محمدجعفر نظام‌الشریعه در این پروژه مورد توجه قرار دارد.
طبیعتاً در چنین طرح‌هایی، حفظ حقوق موقوفه و رعایت نیت واقف اهمیت اساسی دارد.
صبح خراسان:
اینجا یک نگرانی طبیعی هم وجود دارد؛ وقتی پای سرمایه‌گذاری و فعالیت اقتصادی به موقوفات باز می‌شود، چطور می‌توان مطمئن بود که اصل وقف و نیت واقف تحت‌الشعاع مسائل اقتصادی قرار نمی‌گیرد؟
حجت‌الاسلام صفری:
اتفاقاً فلسفه فعالیت اقتصادی در موقوفات باید در جهت تقویت همان وقف باشد، نه در مقابل آن.
اگر یک موقوفه بتواند به شکل صحیح و قانونی درآمد ایجاد کند، این درآمد می‌تواند برای اجرای بهتر نیت واقف مورد استفاده قرار گیرد. بنابراین فعالیت اقتصادی زمانی ارزشمند است که در نهایت به حفظ و تقویت موقوفه و اجرای نیت واقف منجر شود.
صبح خراسان:
روز پنجم هفته وقف با عنوان «وقف؛ پیشران اقتصاد مردمی و مولد» نام‌گذاری شده است. آیا می‌توان از موقوفات انتظار داشت در حوزه تولید و اشتغال هم نقش‌آفرین باشند؟
حجت‌الاسلام صفری:
بله، ظرفیت آن وجود دارد. موقوفات اگر به‌درستی شناسایی و مدیریت شوند، می‌توانند در فعالیت‌های مولد، کارآفرینی، تولید و ایجاد اشتغال نقش داشته باشند.
در برنامه امسال نیز تلاش شده همین نگاه مورد توجه قرار گیرد؛ یعنی وقف فقط در حوزه فرهنگی و مذهبی تعریف نشود و ظرفیت اقتصادی آن نیز دیده شود.
صبح خراسان:
اما چهره دیگر وقف، کمک به کسانی است که امروز با مشکلات معیشتی دست‌وپنجه نرم می‌کنند. در همین هفته، توزیع ۵۰ بسته معیشتی در قالب «قرار دوازدهم» پیش‌بینی شده است.
حجت‌الاسلام صفری:
بله. خدمت به نیازمندان یکی از جلوه‌های اجتماعی وقف است. در هفته وقف امسال نیز ۵۰ بسته معیشتی در قالب طرح قرار دوازدهم توزیع خواهد شد.
این اقدامات در کنار فعالیت‌های اقتصادی و فرهنگی، نشان می‌دهد که وقف می‌تواند آثار مختلفی داشته باشد؛ از ایجاد درآمد و فعالیت اقتصادی گرفته تا کمک مستقیم به خانواده‌های نیازمند.
صبح خراسان:
در برنامه‌های امسال، خانواده هم جایگاه ویژه‌ای دارد؛ «وقف، قرآن، خانواده و سبک زندگی اسلامی». آیا باید منتظر وقف‌های جدید با موضوع خانواده باشیم؟
حجت‌الاسلام صفری:
نیازهای جامعه باید در موضوع وقف‌های جدید مورد توجه قرار گیرد. خانواده یکی از مهم‌ترین موضوعات اجتماعی است و ظرفیت وقف می‌تواند در حمایت از برنامه‌های فرهنگی، اجتماعی و حمایتی مرتبط با خانواده مورد استفاده قرار گیرد.
اگر قرار است وقف برای آینده باشد، باید نیازهای آینده جامعه را هم بشناسیم.
صبح خراسان:
نسل جوان را چطور باید وارد این جریان کرد؟
حجت‌الاسلام صفری:
با مشارکت دادن آنها و با تغییر ادبیات معرفی وقف.
جوان باید بداند که وقف فقط یک سند و یک ملک نیست؛ وقف یعنی ماندگار کردن یک کار خیر. اگر این مفهوم درست منتقل شود، می‌توان از ایده‌ها، توان و مشارکت جوانان در حوزه‌های مختلف استفاده کرد.
صبح خراسان:
یکی از محورهای امسال «رسانه، اعتماد اجتماعی و جهاد تبیین» است. این عنوان یک مطالبه هم از خود اوقاف ایجاد می‌کند؛ یعنی مردم انتظار دارند بیشتر درباره موقوفات و نحوه اداره آنها بدانند.
حجت‌الاسلام صفری:
این انتظار، انتظار درستی است. مردم باید بدانند موقوفات چه ظرفیتی دارند، چه خدماتی ارائه می‌شود و نیت واقف چگونه دنبال می‌شود.
رسانه می‌تواند در این زمینه نقش جدی داشته باشد؛ هم ظرفیت‌های وقف را معرفی کند و هم پرسش‌های مردم را مطرح کند. هرچه ارتباط میان مردم، رسانه و مجموعه اوقاف بیشتر باشد، شناخت و اعتماد نیز افزایش پیدا می‌کند.
صبح خراسان:
برای همین منظور، تور بازدید از موقوفات هم در برنامه‌های هفته قرار گرفته است؟
حجت‌الاسلام صفری:
بله. بازدید از موقوفات با حضور مسئولان و خیرین فرصتی است تا ظرفیت‌های موقوفات از نزدیک دیده شود.
گاهی یک موقوفه ظرفیت‌هایی دارد که تا زمانی که از نزدیک بررسی نشود، امکان برنامه‌ریزی مناسب برای آن فراهم نمی‌شود. این بازدیدها می‌تواند به شناخت بهتر ظرفیت‌ها و بررسی زمینه‌های بهره‌برداری و سرمایه‌گذاری کمک کند.
ارسال نظر شما
مجموع نظرات : 4 در انتظار بررسی : 4 انتشار یافته : 0